Τι είναι τα nk-κύτταρα

Τα αμυντικά κύτταρα της ανοσίας μας
Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται συνολικά από 60 τρισεκατομμύρια κύτταρα, στα οποία υπάγονται και περίπου 500 εκατομμύρια ανοσοκύτταρα που προστατεύουν το σώμα από ξένα σώματα. Η πρώτη σειρά άμυνας ανήκει στα ουδετερόφιλα και τα μακροφαγοκύτταρα, τα οποία εγκλωβίζουν και καταστρέφουν τους ξένους εισβολείς, ενώ κατόπιν αναλαμβάνουν τα Τ-λεμφοκύτταρα -δολοφόνοι. Τα Τ-λεμφοκύτταρα είναι οι κύριες μονάδες κρούσης καταλαμβάνοντας το 65% όλων των ανοσοκυττάρων, ενώ τα Β καταλαμβάνοντας το 15% παίζουν ρόλο  αντίδρασης αντιγόνου-αντισώματος. Τέλος τα ΝΚ-κύτταρα (Natural Killers) κατέχοντας το 10% είναι υπεύθυνα για την άμεση φυσική ανοσία. Τα κύτταρα αυτά, παράγονται στο μυελό των οστών ενώ αναπτύσσονται σε διάφορα όργανα, καθένα ένα από τα οποία παίζει διαφορετικό ρόλο. Ένα από τα όργανα αυτά είναι ο θύμος αδένας όπου τα nk-κύτταρα “εκπαιδεύονται” ως μαχητές.

Πως τα ανοσοκύτταρα πολεμούν με τους ξένους εισβολείς;
Τα Τ-λεμφοκύτταρα ως κύριες μονάδες κρούσης, δεν αντιδρούν άμεσα, διότι αδυνατούν να αναγνωρίσουν τα ξένα σώματα από μόνα τους. Η πρώτη αναγνώριση μιας ξένης ουσίας είναι καθήκον των Μακροφάγων κυττάρων, τα οποία δρουν γρήγορα εγκλωβίζοντάς τα στο κύτταρό τους αποικοδομώντας τα ενζυματικά. Με τον τρόπο αυτό μεταφέρεται η πληροφορία για τις εισβαλόμενες ξένες ουσίες στους Βοηθούς (helpers) Τ-λεμφοκύτταρα (Τ4), στην επιφάνεια των οποίων υπάρχει μια “μη-αυτοαναγνωρίσιμη θέση” (αντιγόνο MHC) η οποία διαφοροποιείται μόλις “αναγνωριστεί”. Τα αντιγόνα που εμφανίζονται από τα Μακροφάγα, συλλαμβάνονται από τους “Υποδοχείς Αντιγόνου” των Βοηθών Τ-Λεμφοκυττάρων και οι εισβολείς αναγνωρίζονται. Οι Βοηθοί Τ-Λεμφοκύτταρα τότε, ενεργοποιούν τους Δολοφόνους (Killers) Τ-Λεμφοκύτταρα (T8) εκκρίνοντας Ιντερλευκίνη-2 και εκκινώντας Λεμφοκίνες για να επιτεθούν στην ξένη ουσία. Παράλληλα τα Β-κύτταρα ενεργοποιούνται απελευθερώνοντας αντισώματα και αρχίζοντας ανοσοαντιδράσεις.
Η παραπάνω διαδικασία παίρνει αρκετό χρόνο προτού τα Τ και Β-κύτταρα αρχίσουν να αντιδρούν εναντίον των ξένων ουσιών, ενώ την ίδια στιγμή, τα ΝΚ-κύτταρα έχουν αρχίσει να επιτίθενται ανεξάρτητα, χωρίς περίπλοκες διαδικασίες. Αυτός είναι ο λόγος που τα ΝΚ-κύτταρα θεωρούνται σημαντικά για την προστασία του ανθρώπινου σώματος, ιδιαίτερα από τον καρκίνο. Τα ΝΚ-κύτταρα έχουν μεγάλο πυρήνα σε σχήμα καρδιάς ο οποίος καλείται “κόκκος” και είναι το όπλο τους ενάντια στα ξένα κύτταρα, ενώ προτού ενεργοποιηθούν δεν υπάρχουν “κόκκοι”, και τα ΝΚ-κύτταρα δεν μπορούν να καταστρέψουν εισβολείς.
Ανεξάρτητα από τον αριθμό και την ποιότητα τους, τα μη ενεργοποιημένα ΝΚ-κύτταρα δεν έχουν χρήση. Οι “κόκκοι” είναι με άλλα λόγια οι σφαίρες του πιστολιού. Η επίθεση των ΝΚ-κυττάρων εναντίων των καρκινοκυττάρων ξεκινά με την ανεξάρτητη αναγνώριση τους και στη συνέχεια σύνδεσή τους με αυτά, όπου ο “κόκκος” απελευθερώνεται για να τα καταστρέψει μέσα σε 5 λεπτά. Οι “κόκκοι” κολλούν στην επιφάνεια του καρκινοκυττάρου και δημιουργούν πάνω σε αυτή οπές, όπου μέσα από αυτές, το περιβάλλον υγρό εισέρχεται στο κύτταρο του καρκίνου προκαλώντας τον θάνατό του. Αρκετά ΝΚ-κύτταρα μπορεί να μάχονται εναντίον ενός κυττάρου καρκίνου την ίδια στιγμή, ενώ ένα ΝΚ-κύτταρο μπορεί να επιτίθεται σε δύο διαφορετικά. Μόλις το καρκινοκύτταρο εξοντωθεί, το ΝΚ-κύτταρο ξεκινά επίθεση σε άλλα, καταστρέφοντάς τα το ένα μετά το άλλο.

ΝΚ-κύτταρα & καρκίνος
Η σχέση ανάμεσα στα ΝΚ-κύτταρα και στον καρκίνο είναι σαν ένα παιχνίδι πολέμου ανάμεσα στη γάτα και τα ποντίκια. Τα δυνατότερα ΝΚ-κύτταρα μπορούν να καταστρέφουν τα κύτταρα του καρκίνου, ενώ αντίθετα τα κύτταρα του καρκίνου θα μπορούσαν να επιτεθούν στα ΝΚ-κύτταρα όταν αυτά είναι μη ενεργά και άρα αδύναμα. Θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε “πόλεμο κυττάρων”. Στο ανθρώπινο σώμα τέτοιοι “πόλεμοι κυττάρων” ανάμεσα σε ανοσοκύτταρα και ουσίες εισβολέων συμβαίνουν συνέχεια. Όταν η ανοσία μας καθίσταται για κάποιο λόγο αδύναμη, θα νικηθούμε και θα ασθενήσουμε.
Γενικά, τα κύτταρα ΝΚ τα οποία βρίσκονται στον ανθρώπινο οργανισμό, είναι μη ενεργοποιημένα και μπορούν να ενεργοποιηθούν κυρίως μέσω της διατροφής. Η ενεργοποίηση τους μπορεί επίσης να επιτευχθεί με τη χρήση συστατικών όπως Ιντερφερόνης, υποκινητών Ιντερφερόνης, Ιντερλευκίνης-2 και βακτηριακών διαλυμάτων. Εντούτοις, το κόστος των μεθόδων αυτών σε σχέση χρήματος – παράπλευρων παρενεργειών είναι μεγάλο.
Κατά τις χειρουργικές επεμβάσεις πρωτοπαθών νεοπλασιών, δυνητικά κακοήθη κύτταρα μπορεί από λάθος να απελευθερωθούν μέσα στο κυκλοφορικό σύστημα και να αναπτύξουν δευτερεύουσες μεταστατικές εστίες. Χαμηλή δράση ΝΚ-κυττάρων, είναι συνδεδεμένη με αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης μετάστασης. Σε ασθενείς με μεταστατικές ασθένειες, ο χρόνος επιβίωσής τους είναι συνδεδεμένος με το επίπεδο ενεργοποίησης των κυττάρων ΝΚ.
Γενικά, έχει παρατηρηθεί ότι ασθενείς με σοβαρές κακοήθειες ή μεγάλους καρκινικούς όγκους, έχουν μειωμένη δράση ΝΚ-κυττάρων. Επίσης, συμβατικές θεραπείες όπως ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, πιθανώς να επιδρούν δυσμενώς στη δράση των ΝΚ-κυττάρων και για το λόγο αυτό, καλό είναι να προσπαθήσουμε να αντιστρέψουμε την ανεπιθύμητη αυτή επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς. Χαμηλή δράση ΝΚ-κυττάρων ακόμη, παρουσιάζεται σε αυτοάνοσα και σε χρόνια νοσήματα.
Το σημαντικό γεγονός τέλος είναι, ότι πολλές κοινές χημικές ουσίες καταστρέφουν ή /και αποδυναμώνουν τη λειτουργία και την δράση των ΝΚ-κυττάρων. Η προσδοκία για εναλλακτικά σκευάσματα ενεργοποίησης ΝΚ-κυττάρων, έχει οδηγήσει σε έρευνα για λειτουργικά παράγωγα τροφίμων, ικανών να παράγουν χωρίς παρενέργειες, θετικά αποτελέσματα κατά την ενεργοποίηση τους.